Güncel yayınlara, ileri fibrozlu hastaları belirlemek için kullanılan serum biyobelirteci temelli tetkikleri de içeren bir belirleme ve sevk algoritması önermektedir.1,2 Bu testlerle ilgili kapsamlı bilgiye “NAFLD’li hastaların belirlenmesi” bölümünden ulaşılabilir.

İleri fibrozun serum biyobelirteci temelli değerlendirmelerle dışlanamaması durumunda, hastalar tanıya yönelik ilave tetkikler için bir karaciğer uzmanına sevk edilmelidir.1 Bu bölümde, NASH ve fibroz tanısının konması için karaciğer uzmanları tarafından uygulanabilecek testler tanımlanmaktadır. 

Şekil 1. NASH kuşkusu bulunan hastaların belirlenmesi ve sevk edilmesi2

 

Tanı Testleri

Steatoz için tanı amaçlı görüntüleme

Tanı amaçlı görüntüleme, karaciğerdeki yağlı infiltrasyonu tespit edebilir. Ultrason ve proton manyetik rezonans spektroskopisi (1H-MRS), bu değerlendirmeye yönelik iki örnek yöntemdir. EASL tarafından ultrason önerilse de bu klinik uygulamayı her zaman yansıtmayabilir.1  

Karaciğer biyopsisi

Karaciğer biyopsisi, NASH tanısını koymak ve NASH’e bağlı ileri fibrozu doğrulamak için bir karaciğer uzmanı tarafından yapılabilir. Belirli hastalarda faydalı bilgiler verse de bu prosedür rutin olarak uygulanmaz ve bir dizi sınırlamalarla ilişkilendirilir:

  • Hasta için rahatsızlık vericidir3
  • Komplikasyonlara yol açabilir4
  • Sonuçların yorumlaması öznellik taşır5
  • Karaciğer yapısı tekdüze değildir / numune değişkenliği olabilir6
  • Maliyetlidir7

Karaciğer uzmanları, hasta için karaciğer biyopsisinin artılarını ve eksilerini değerlendirir ve hastaya uygulanacak tedaviyi nasıl etkileyebileceğine karar verir.

Transient elastografi

Transient  elastografi (fibroscan), karaciğer fibrozunun değerlendirilmesi ve derecelendirilmesi için hepatoloji kliniklerinde yaygın şekilde kullanılan noninvaziv bir testtir.8,9 Fibroscan 5-7 dakikada yapılabilir ve anında sonuç sağlar.8 Fibrotik karaciğerlerde, fibroz dokusunun hepatik parankimada birikmesine bağlı olarak elastikiyet azalır.10 Fibroscan, kilopaskal (kPa) birimde bir “karaciğer sertlik ölçümü” sunmak üzere kesme dalgasının hızını ölçer ve fibroz evresinin belirlenmesini sağlar.8,9 Karaciğer fibrozunun tanımlanmasında Fibroscan’in doğruluğu yüksektir ve fibroz evresi arttıkça, Fibroscan’in tanı doğruluğu da artar.11,12 Fibroscan, obezite veya assit olan kişilerde daha az güvenilir olabilir.8,13

Daha büyük kPa değerleri, daha yüksek fibrozis evresine karşılık gelmektedir; bu değerler aşağıda özetlenmiştir.9

Tablo 1. Fibroscan sonuçları okuma kılavuzu

Fibroz evresi

Fibroscan® değeri (kPa)*

Tanım

Şiddet

F0 veya F1

2–7

Yok/hafif

F2

7.5–10

Orta

F3

10–14

Köprüleşen Fibroz

İleri

F4

>14

Siroz

İleri

*Değerler kılavuz niteliğinde olup karaciğer merkezleri arasında değişkenlik gösterebilir.

Fibroz evreleri hakkında daha fazla bilgi almak için NAFLD ve NASH yükü bölümüne bakınız.

Noninvaziv testlerin prognostik değeri

Fibroza yönelik noninvaziv testler, NASH’e bağlı ileri fibroz tanısı için karaciğer biyopsisi yerine kullanmaya yetecek doğruluk sağlayabilir.14 Fibroscan’a ek olarak geliştirilmiş karaciğer fibrozu (ELF) ve Fibroz-4 (FIB-4) hesaplayıcıları; serum biyobelirteci düzeyleri ve diğer fizyolojik ölçümlere dayalı, doğrulanmış noninvaziv testlerdir (Daha fazla bilgi için NAFLD’li hastaların belirlenmesi bölümüne bakınız).15,16

Devam eden bir Faz III çalışmadan elde edilen başlangıç verilerinin (N=3220) analizi, noninvaziv testlerin kullanımının, ileri fibroza doğru tanı konulmasını sağlayacağını ve potansiyel olarak biyopsi ihtiyacını azaltabileceğini göstermiştir. FIB-4 ve ELF’ye ek olarak Fibroscan, karaciğer biyopsisine kıyasla, NASH’e bağlı ileri fibrozun tanımlanmasında iyi bir duyarlılık ve özgüllük sergilemiştir.14 Sıralı olarak kullanıldığında, FIB-4’ü takiben Fibroscan ve ELF testinin kullanılması hastaların %75’inde ileri fibroza doğru bir şekilde tanı koyarken; çalışma tarafından belirlenen test cut-off değerleri kullanıldığında, hastaların %82’sinde ileri fibrozu doğru bir şekilde dışlamıştır. Buna ek olarak, belirsiz sonuçların sıklığı %9 bulunmuştur.14

Tanı sonucu

Yukarıda belirtilen çeşitli testlerin kullanımı, karaciğer uzmanlarına karaciğer hastalığının tanısı ve değerlendirilmesi konusunda destek olabilir. NAFL, NASH ve fibroz evrelerinin birbirinden ayırt edilmesi, tedavi ve takip yaklaşımı konusunda bilgilendirici olacaktır.1 Buna, yaşam tarzı müdahaleleri, kilo yönetimi ve beslenme gibi bir dizi öneri dahil edilebilir.1 Bu konu hakkında daha fazla bilgi “NAFLD Tedavisi” bölümünde bulunabilir.

İlişkili içerik

NAFLD ve NASH

Bu sayfada bulunan bilgiler, NASH ve NAFLD bölümündeki içerikle ilgili genel bilgi sunmaktadır.

NAFLD ve NASH'in yükü

Bu sayfadaki içerik tanımlar, fibroz, NAFLD ve NASH’in doğal seyri gibi konulara odaklanmaktadır.

NAFLD'li hastaların tanımlanması

Birinci basamak tedavide NAFLD risk faktörleri ve invazif olmayan testlerin keşfedilmesi

NAFLD ve NASH'in yönetimi

NAFLD ve NASH’li hastalara yönelik yönetim yaklaşımlarıyla ilgili genel bilgiler

Obezite ve NASH

Obezite hastalarında NASH ile ilişkili ilerlemiş fibrozis ile ilgili genel bilgiler

Diyabet ve NASH

Tip 2 diabetes mellitus bağlamında NAFLD’nin prevalansı, diyabette NAFLD ve NASH’in yükü, değerlendirme ve tanı ve sevk ve tedavi ile ilgili bilgiler

Referanslar

  1. European Association for the Study of the Liver (EASL), European Association for the Study of Diabetes (EASD), European Association for the Study of Obesity (EASO). EASL–EASD–EASO Clinical Practice Guidelines for the management of non-alcoholic fatty liver disease. J Hepatol 2016;64:1388–402.
  2. Castera L, et al. Non-invasive assessment of liver disease in patients with NAFLD. Gastroenterol 2019 Jan 18 [Epub ahead of print].
  3. Cadranel JF, et al. Practices of liver biopsy in France: results of a prospective nationwide survey. For the Group of Epidemiology of the French Association for the Study of the Liver (AFEF). Hepatology 2000;32:477–81.
  4. Andronescu I, et al. The role of noninvasive tests and liver biopsy in the diagnosis of nonalcoholic fatty liver disease. J Med Life 2018;11:243–6.
  5. Soloway RD, et al. Observer error and sampling variability tested in evaluation of hepatitis and cirrhosis by liver biopsy. Am J Dig Dis 1971;16:1082–6.
  6. Ratziu V, et al. Sampling variability of liver biopsy in nonalcoholic fatty liver disease. Gastroenterology 2005;128:1898–906.
  7. Tapper EB, et al. Cost-Effectiveness Analysis: Risk Stratification of Nonalcoholic Fatty Liver Disease (NAFLD) by the Primary Care Physician Using the NAFLD Fibrosis Score. PLoS One 2016;11:e0147237
  8. Afdhal NH. Fibroscan (transient elastography) for the measurement of liver fibrosis. Gastroenterol Hepatol 2012;8:605–7.
  9. Memorial Sloan Kettering Cancer Center. Understanding your FibroScan® Results 2018. Available at: https://www.mskcc.org/cancer-care/patient-education/understanding-your-fibroscan-results (last accessed January 2019).
  10. Lurie Y, et al. Non-invasive diagnosis of liver fibrosis and cirrhosis. World J Gastroenterol 2015;21:11567–83.
  11. Hashemi SA, et al. Assessment of transient elastography (FibroScan) for diagnosis of fibrosis in non-alcoholic fatty liver disease: A systematic review and meta-analysis. Casp J Intern Med 2016;7:242–52.
  12. Cassinotto C, et al. Liver stiffness in nonalcoholic fatty liver disease: A comparison of supersonic shear imaging, FibroScan, and ARFI with liver biopsy. Hepatology 2016;63:1817–27.
  13. Castéra L, et al. Pitfalls of liver stiffness measurement: a 5-year prospective study of 13,369 examinations. Hepatology 2010;51:828–35.
  14. Younossi ZM, et al. Algorithms using noninvasive tests can accurately identify patients with advanced fibrosis due to NASH: data from the STELLAR clinical trials. Presented at AASLD 2018, San Francisco, USA, November 9–13, 2018. Abstract #LB 10.
  15. Sterling RK, et al. Development of a simple noninvasive index to predict significant fibrosis in patients with HIV/HCV coinfection. Hepatology 2006;43:1317–25.
  16. Xie Q, et al. The performance of enhanced liver fibrosis (ELF) test for the staging of liver fibrosis: a meta-analysis. PLoS One 2014;9:e92772.

 

Bu sitedeki bilgiler, bir hekim veya eczacıya danışmanın yerine geçemez. Daha fazla bilgi için bir hekime ve / veya bir eczacıya başvurunuz